|
Σάββατο 7 Μαΐου 2022
Διαγωνισμός Διηγήματος και Διαγωνισμός Φωτογραφίας με θέμα, «Το ρούχο» από τον Ιανό.
Τρίτη 3 Μαΐου 2022
Πρωτομαγιά, Παλιεράκης Απόστολος
Κυριακή 1 Μαΐου 2022
Κριτικό σημείωμα, Το πρόσωπο εντός μου
ΚΡΙΤΙΚΟ
ΣΗΜΕΙΩΜΑ, ΑΘΑΝΑΣΕΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ, ΤΟ
ΠΡΟΣΩΠΟ ΕΝΤΟΣ ΜΟΥ, ΠΟΙΗΣΗ, ΘΡΑΚΑ, 2021, ΜΑΣΤΟΡΟΔΗΜΟΥ ΧΡΥΣΑ
…Κι η μέρα χώριζε από το κορμί σου, ανέβαινε, άνοιγε,
μεγάλη ευχή πάνω στα ηλιοτρόπια.
Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί
Ο Δημήτρης Αθανασέλος, αν
και νέος σε ηλικία, έχει τη στόφα του ώριμου δημιουργού. Στο ενεργητικό του
μετράει ήδη μια ιδιαίτερη ποιητική συλλογή (ΑΝάΒΑΣΗ, εκδόσεις Πνοή, 2019),
η οποία βρέθηκε μεταξύ των υποψηφιοτήτων καλύτερης πρωτοεμφανιζόμενης ποιητικής συλλογής
των Βραβείων «Jean Moreas».
Η δεύτερη ποιητική
σύνθεση του «Το πρόσωπο εντός μου, Θράκα, 2021» διακρίνεται για την έντονη
εικονοπλασία που προκαλεί τον αναγνώστη
να συνομιλήσει από την αρχή με τον Βαν Κογκ και τα ηλιοτρόπια του, αλλά και τον
Ελύτη, το Ρίτσο ακόμη και με το πικρό μελόδραμα του
Vittorio de Sica, «I Girasoli» (Το ηλιοτρόπιο), του 1970.
Οι λέξεις που συναντάμε συχνά στην
ποιητική του σύνθεση: τα ηλιοτρόπια, το φως, η αλήθεια μας κάνουν να
ανατρέξουμε σε γνωστούς πίνακες του συγκεκριμένου καλλιτέχνη αλλά και σε γνωστά ποιητικά έργα ακόμη και στη μυθολογία.
Αποτελεί λοιπόν το δεύτερο του πόνημα μια δημιουργία πρόσφορη στη
διακειμενικότητα.
Τα ηλιοτρόπια λόγω της άγριας ομορφιάς και των
συμβολισμών που ενέχουν έχουν αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλούς δημιουργούς
όπως τον Ελύτη, το Λειβαδίτη, το Ρίτσο και αρκετούς ακόμη. Τα ηλιοτρόπια αποτελούν
σύμβολο πίστης, ζεστασιάς, επιμονής, μακροβιότητας καθώς και των ευεργετικών
ιδιοτήτων του ήλιου αλλά και σύμβολο ανεκπλήρωτου έρωτα αφού στη μυθολογία
υποδηλώνει τον ατελέσφορο έρωτα της Κλυτίας προς τον Ήλιο που εξαιτίας της
θλίψης της μετατράπηκε σε ηλιοτρόπιο ακολουθώντας πάντα τη φορά του ήλιου. Εντελώς
συμπωματικά με την τρέχουσα συνθήκη τα ηλιοτρόπια είναι το εθνικό λουλούδι της
Ουκρανίας και ταυτόχρονα ένα τραγικό σύμβολο στις απαγορευμένες ζώνες του Τσέρνομπιλ
Μεγάλα, εκτυφλωτικά
ηλιοτρόπια σ' έρημους κήπους.
Τα χίλια μάτια του
μεσημεριού κίτρινα.
Κίτρινη λάμψη,
κίτρινη αδειοσύνη του καλοκαιριού
καίγοντας πέτρες,
καλαμπόκια, σώματα. Η ποίηση
τυφλωμένη απ' το
φέγγος, γυρεύει έναν ίσκιο,
φτιάχνει έναν ίσκιο,
γίνεται πιο φως.
Γιάννης Ρίτσος, ηλιοτρόπια
Για
κάποιο λόγο νιώθω ότι τα ηλιοτρόπια μου ανήκουν
είχε πει ο Βαν Κογκ και παρατηρούμε στην ποίηση του Αθανασέλου μια διακειμενική
- διακαλλιτεχνική συνομιλία με το ζωγράφο.
Για το ζωγράφο οι
πίνακες του συμβολίζουν “ σχεδόν
μία κραυγή αγωνίας, αλλά και την ευγνωμοσύνη στο χωριάτικο ηλιοτρόπιο”, όπως
είχε γράψει ο ίδιος την αδελφή του. Για τον Αθανασέλο τα ηλιοτρόπια
ακολουθώντας την αντίθεση των πραγμάτων και των ιδεών: φως – σκοτάδι, αλήθεια –
ψέμα, νίκη – ήττα, άλλοτε εμφανίζονται σαν ανάμνηση ενός άδοξου έρωτα: «Στα
περβάζια των παραθύρων τοποθέτησα γλάστρες/ με νεογέννητα ηλιοτρόπια
στον καθρέφτη/ αντικριστά παρατηρώ τις αυλακιές που έσκαψε στο πρόσωπό
/μου ο ήλιος /ή εσύ» όπως στο Ακατανόητο
κενό ενώ άλλοτε σαν ένα αρχέτυπο που αναδύεται και δηλώνεται ενίοτε σαν σύμβολο χαράς και νίκης όπως στον
Ανεμοδείκτη: Με το ένα χέρι ανεμίζουν
ηλιοτρόπια σα σημαίες σε σχολική γιορτή για κάποια απελευθέρωση. Τα ηλιοτρόπια στραμμένα πάνω σου, τοξωτοί
καθρέφτες που δείχνουν τον ουρανό και
άλλοτε σαν σύμβολο ήττας όπως στον Ίλιγγο: τα
ηλιοτρόπια αποσύρθηκαν από μέσα μου ηττημένα.
Συνάμα η λέξη Φως που τη
συναντάμε συχνά αντικατοπτρίζει την αναζήτηση της αλήθειας του κάθε όντος: Πάντα
θα επιστρέφουμε στο φως στο ποίημα Συν- αίσθηση. Οι ζωές
μας είναι ασκήσεις φωτός στην πηχτή νύχτα/ και σ’ ατέλειωτα μεσημέρια στο
ποίημα Ιούνιος.
Πρόκειται
λοιπόν για μια ποιητική σύνθεση αποτελούμενη από δεκαεννέα ποιητικά αφηγήματα
που φλερτάρουν με τον πεζό λόγο αλλά διακρίνονται από εσωτερικό ρυθμό και
αρμονία. Η πρόθεση του ποιητή ξεκινώντας από τον τίτλο: «Το πρόσωπο εντός μου» είναι φανερή παρόλο που ενέχει πολλούς
συμβολισμούς και ενδείκνυται για πολλαπλές αναγνώσεις: η εσωτερική αναζήτηση προς
την ολοκλήρωση – αναζήτηση του προσώπου - μέσα από τα μάτια του άλλου ή μέσα
από την εσωτερική ενδοσκόπηση: όταν
αλλάζω πρόσωπο, αλλάζει ο κόσμος όλος
Η ολοκλήρωση
έρχεται μέσα από την αγάπη και μέσα από την απαλοιφή του εγώ, το εγώ αποκτά
αξία όταν γίνεται εμείς, το εμείς δε μπορεί να υπάρξει αν το ον δεν ανακαλύψει
το δικό του ξεχωριστό φως και δε φανερώσει τη δική του αλήθεια όπως αναφέρει:
Εκτιμώ με θάρρος την πορεία μου,
φορώ το καινούριο μου πρόσωπο
έρχομαι να σ’ αγαπήσω.
(Τέλος εποχής)
Είναι φανερή η
φιλοσοφική, στοχαστική και ψυχαναλυτική διάθεση του ποιητή αλλά συνάμα η ποίησή
του αντικατοπτρίζει και τις υπαρξιακές αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου.
Ο Αθανασέλος δημιουργεί
συνειδητά και αριστοτεχνικά, μέσω της αξιοπρόσεκτης γραφής του, έντονες εικόνες,
θυμίζοντάς μας το εμβληματικό σύνθημα Ut pictura poesis
(όπως είναι η ζωγραφική είναι και η ποίηση, όπου υπάρχει ποίηση υπάρχει και
ζωγραφική) του Λατίνου ποιητή Οράτιου (1ος αι. π. Χ.) και αυτό δεν είναι τυχαίο
αφού είναι εμφανής η διάθεσή του, με αφορμή την καθημερινότητα, να παίξει με το
δικό του ασυνείδητο, που σύμφωνα με τις νεότερες ψυχαναλυτικές θεωρίες,
αποτελεί, το κλειδί για την ανθρώπινη ολοκλήρωση. Χρησιμοποιώντας μεταφορές και
σύμβολα κατορθώνει να αποδείξει ότι αντιμετωπίζει την ποίηση ως ιεροτελεστία
και δίνει στον αναγνώστη την ευκαιρία να οδηγηθεί μέσω της πρόσληψής στη δική
του δημιουργία λέξεων και εικόνων προτρέποντας τον να αναζητήσει το φως και την
αλήθειά του. Χαρακτηριστικό δείγμα
γραφής η Γέννηση:
Γέννηση
Οι πέτρες με προδίδουν
και ντύνομαι όλα τα πρόσωπα της μνήμης.
Εμπεριέχομαι και περιβάλλομαι
από το σώμα σου.
Ψηλαφώ τις ακούσιες θλίψεις σου.
Ακούω τις αποχρώσεις των λόγων σου.
Η έλλειψη σου θρέφει την επιθυμία μου/αλλόκοτος
ερωτισμός.
Πες μου ποια
(μοναδική) εικόνα σου
προσπαθώ ν' αναστήσω;
Έχω ανάψει όλα τα κεριά του σπιτιού μου
και περιμένω έναν ακόμη θάνατο.
Στο ανήλιαγο δωμάτιο
σου δίνω εκείνο που δεν έχω.
Σου προσφέρω την μοναχικότητα του κενού μου,
τους μυριάδες μικρούς θανάτους μου
(που πάντα περιέχονται σε άλλους μεγαλύτερους)
Την πολικότητα των άστρων μου και των σωμάτων.
Όλος ο κόσμος μου/μας τρίγωνο που κορυφώνεται
-πάντα- σε μια αντίθεση.
Προσμένω την οριστική απογύμνωση σου.
Πες μου -ύστερα- με
τι ρούχα να σε ντύσω;
Αυτός ο καινούριος σου θάνατος
αρχή και τέλος της ανωτερότητας σου
ακούσια θέληση για ανύψωση
υπόσχεση αιώρησης.
Από τις κινήσεις των χεριών σου
ψηλαφώ το ανέκφραστο εκείνο
συναίσθημα που έχεις / σιωπή διαπεραστική
είν' η αλήθεια.
Ένας ολόκληρος αιμάτινος πλανήτης το σώμα σου
με όλων των ειδών
τις κραυγές.
Στο πρόσωπο σου δέσποζε η πέτρα.
Τώρα απλώνεται μια διαφάνεια
σαν γέννηση.
Δεν έχω τίποτα άλλο να σου δώσω
παρά μια παρακαταθήκη ευτυχίας
Σάββατο 30 Απριλίου 2022
Ποίηση Σερλέτη Ευθυμία
Καθηλωμένη στο γονεικό μου
- τη μήτρα της ζωής μου-
παρακολουθείς από απόσταση
την πορεία μου.
Πώς αρκείσαι
στην απραξία της ακινησίας σου;
Έχεις, λες, την ασφαλή θέση
του παρατηρητή
κι εγώ την επισφαλή του δράστη.
Γελιέσαι
Απώλειες έχουμε και οι δυο.
Είσαι παιχνίδι στα χέρια μου,
ξεχνάς;
Ορίζω τη ζωή σου.
Τουλάχιστον εγώ,
κινώ η ίδια τα νήματα της δικής μου.
Δεν είμαι μαριονέτα κανενός
Μυτιλήνη 19/11/2019
Σερλέτη Ευθυμία
Παρασκευή 22 Απριλίου 2022
Κριτικό σημείωμα για το Πατρίδα ξένη, Μάγδας Παπαδημητρίου, Άπαρσις
Γράφει η Χρύσα Μαστοροδήμου
Λίγα βιβλία καταφέρνουν να σε κάνουν να συνδιαλέγεσαι τόσο έντονα μαζί τους. Ένα τέτοιο βιβλίο αποτελεί το καλοδουλεμένο μυθιστόρημα της Μάγδας Παπαδημητρίου – Σαμοθράκη των εκδόσεων Άπαρσις. Μέσα από τις καλογραμμένες σελίδες του ξεπηδά ένα μεγάλο κομμάτι ιστορίας του προηγούμενου αιώνα που κατόρθωσε αναμφίβολα να σημαδέψει πολλές γενιές. Τι είναι για τον άνθρωπο η πατρίδα; ξεπροβάλλει το ερώτημα στα μάτια του αναγνώστη. Αν κοιτάξουμε το λεξικό θα δούμε ότι πατρίδα είναι η χώρα που γεννήθηκε κάποιος ή από την οποία κατάγεται ο ίδιος και η οικογένειά του ή το χωριό ή η περιοχή γέννησης ή καταγωγής του και άνθρωποι που έχουν ως κοινά τη γλώσσα, τα έθιμα και κοινή πολιτική, κώδικες επικοινωνίες και συμφέροντα.
Γιατί λοιπόν αυτό που κάποιος γνωρίζει ως πατρίδα αμφισβητείται κάποτε έντονα και έρχεται η στιγμή που χωρίς να το αποφασίσει ξεριζώνεται τόσο βίαια από τον τόπο του επειδή κάποιοι άλλοι αποφάσισαν ότι δεν είναι πατρίδα του; Αυτό θα συμβεί με την γερμανική κατοχή στους Εβραίους της Ελλάδας και όχι μόνο που ξεριζώθηκαν βίαια από την αγκαλιά της απλά και μόνο για την καταγωγή τους. Η απάντηση έρχεται από το στόμα πρωταγωνιστή της ιστορίας Ζαχαρία Ναχμία:
«Στην Ελλάδα γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε κι αυτή είναι πατρίδα μας» για να συνεχίσει παρακάτω: «Χωρίς μνήμη θα αφανιστούμε. Και δυστυχώς η Ιστορία κάνει κύκλους κάθε φορά που οι άνθρωποι δεν ακούν τους στεναγμούς της».
Τα λόγια αυτά σηματοδοτούν το πλαίσιο στο οποίο κινείται η συγγραφέας. Χωροχρονικά η ιστορία ξεκινάει περίπου το 1918 όπου ο πρωταγωνιστής Ζαχαρίας Ναχμίας θα αρχίσει να αφηγείται την προσωπική ιστορία της οικογένειας Ναχμία, που ζει στο Αγρίνιο, για να ξετυλιχτεί διαδοχικά ένα κουβάρι περιπετειών φτάνοντας μέχρι και λίγο μετά τη Χούντα των Συνταγματαρχών που η οικογένεια θα ξαναβρεί κοινό σημείο επαφής.
Η συγγραφέας ξεκινά με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση για να καταλήξει στην τριτοπρόσωπη και σκιαγραφεί ταυτόχρονα, πέρα από τα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα της εποχής, μια δυνατή φιλία μεταξύ του πρωταγωνιστή Ζαχαρία Ναχμία και του αγωνιστή της Δημοκρατίας Γιώργου Παπά δίνοντας την ευκαιρία στον αναγνώστη να μάθει ή να ξαναθυμηθεί μεταξύ άλλων για τους εργατικούς αγώνες πριν το Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Παράλληλα βλέπουμε τη ζωή του του ταγματασφαλίτη Κοσμά Ξυπολυτέα που δυστυχώς θα παίξει σημαντικό ρόλο στη ζωή του Ζαχαρία Ναχμία χωρίς εκείνος να το γνωρίζει. Δύο διαφορετικοί κόσμοι και χαρακτήρες συμπλέουν, συνυπάρχουν, αλληλοεπηρεάζονται και μεταφράζονται συμβολικά σε δύο κατηγορίες ανθρώπων που κυριαρχούν τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο: αυτών που αγωνίζονται ενάντια στον κατακτητή με κάθε τρόπο και αυτών που προσπαθούν να επωφεληθούν προδίδοντας και τιμωρώντας όποιον δεν συνάδει με το δικό τους τρόπο σκέψης.
Στη διάρκεια της αφήγησης του Ζαχαρία Ναχμία εγείρονται πολλές οδυνηρές συνειδητοποιήσεις:
«Η καταπίεση του θυμού, είναι η επιβίωση του λαού μας. Έτσι με έμαθαν. Να σφίγγω τα δόντια και να προχωρώ ».
«Έπρεπε να μάθω πως όταν οι άνθρωποι φορούν παρωπίδες, σ’ όποια πλευρά κι αν ανήκουν, είναι επικίνδυνοι».
«Στο σκοτάδι του εγώ, ζούσαν πάντα οι λαοί κι έχουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης για τις επόμενες γενιές ».
Η γραφή της Παπαδημητρίου λιτή, ρεαλιστική, άμεση, ελκυστική, με καθαρούς διαλόγους, χωρίς λεκτικούς βερμπαλισμούς παρασέρνει αβίαστα τον αναγνώστη στην ψυχοσύνθεση των ηρώων της με την ενδιαφέρουσα και ιδιαίτερη πένα της, αναμοχλεύοντας γεγονότα και αφηγήσεις που σηματοδότησαν ολόκληρες γενιές και εποχές. Χωρίς να είναι ένα καθαρά ιστορικό μυθιστόρημα κατορθώνει να φέρει στη μνήμη του αναγνώστη πολλά ιστορικά γεγονότα και τον προκαλεί να αναζητήσει περισσότερα για συγκεκριμένους τόπους και εποχές. Στο φόντο της αφήγησης παρελαύνουν πολιτικά γεγονότα, πάθη, αγωνίες, οι μνήμες της κατοχής, οι θηριωδίες των Ναζί αλλά και οι διαρκείς προσπάθειες των ηρώων για ειρήνη, δικαιοσύνη και ένα καλύτερο αύριο. Μια ιστορία βαθιά ανθρώπινη και αληθινή ρέει στη διάρκεια της ανάγνωσης, μια ιστορία, που αποτελούσε με παραλλαγές την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων του προηγούμενου αιώνα. Ματαιώσεις, απογοητεύσεις, ξεριζωμός, απώλεια αξιοπρέπειας και περιουσίας και πάντα ένα ατελεύτητο «γιατί» για τη βίαιη φύση του ανθρώπου που δε μαθαίνει από τα λάθη του. Ένα τρυφερό, ανθρώπινο, βαθιά συγκινητικό μυθιστόρημα που αναδεικνύει παράλληλα, πέρα από τη σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου που βιώνει σε μια διφορούμενη εποχή, την αγάπη και την αφοσίωση που εν τέλει παραμένει ο δρόμος και ο μόνος τρόπος να επιβιώσουν και να πορευτούν οι άνθρωποι, οι αξίες και τα ιδανικά σε συνδυασμό βέβαια με τη γνώση και τη μνήμη:
«Εμείς είμαστε η Ιστορία. Όσοι ζήσαμε αυτό τον εφιάλτη δεν πρέπει να σιωπήσουμε».
Βιογραφικά της συγγραφέως:
Γεννήθηκε στην Αθήνα, τον Νοέμβριο του 1963. Εργάστηκε επί είκοσι επτά χρόνια στον ΟΤΕ. Ξεκίνησε να πειραματίζεται με τη συγγραφή, από τα γυμνασιακά της χρόνια. Μαθήτευσε δίπλα στον ποιητή, πολιτικό και πρεσβευτή της Unesco Γιάννη Κουτσοχέρα. Συνεργάζεται με την ηλεκτρονική ενημερωτική ιστοσελίδα e-pieria και είναι ανταποκρίτρια του Κοινωνικού Δικτύου για τα βιβλία Bookia στην Πιερία και στην Τήνο. Άρθρα της έχουν δημοσιευτεί στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο του νομού Πιερίας. Είναι μέλος της Παγκόσμιας Ένωσης Ποιητών και ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Συγγραφέων Πιερίας. Μέλος της PEN GREECE. Έχει βραβευτεί για το έργο της από τον Δήμο Κατερίνης, την Παναιτωλοακαρνανική Συνομοσπονδία και το Λογοτεχνικό περιοδικό «Κέφαλος». Είναι παντρεμένη και έχει δύο παιδιά.
Έργα της ιδίας:
Ποίηση
Χωρίς ταυτότητα, αυτοέκδοση, 1988
Ιριδίσματα, εκδόσεις Γκοβόστη, 1990
Ηώ, εκδόσεις Γκοβόστη, 1992
Το ταξίδι του Έρωτα από τον Όλυμπο στου Αιγαίου τα κύματα, Εκδοτική Όλυμπος, 2008
Καθρέφτης ψυχής, εκδόσεις Άνεμος, 2011
Ζωή σε θαλασσοσταλιές, εκδόσεις Έναστρον, 2014
Στο κόκκινο τ’ ουρανού, εκδόσεις Πνοή, 2017
Αντανακλάσεις, με την εικαστική Ματιά του Παναγιώτη Φτάρα, αυτοέκδοση, 2019, β’ εκδ. 2020
Συμμετοχή σε συλλογικά έργα:
Διηγήματα Εγκλεισμού, εκδ. Άπαρσις
Ημερολόγιο 2021, εκδ. Άπαρσις
33 Ιστορίες για το 1821, εκδ. GEMA
Ηλεκτρονικό βιβλίο
Ο Ασυμβίβαστος: Πάνος Μεϊντάνης-Γέρο-Ανένδοτος, βιογραφία Γιώργου Δ. Παπαδημητρίου, 2015
Μεταφράσεις
Ποιήματά της δημοσιεύτηκαν στο ιταλικό πολιτιστικό έντυπο Paesaggi Del’ Anima, Edizioni Universum, 2017


