ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ, ΜΑΣΤΟΡΟΔΗΜΟΥ ΧΡΥΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΝΑΣ

Το θαύμα επωάζεται στο εφήμερο • Fractal

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Π. Κρανιώτη «Ρυτίδες στον καφέ» – γράφει η Χρύσα Μαστοροδήμου

(αναδημοσίευση από το φρέαρ 21/02/2026 ) 

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Π. Κρανιώτη «Ρυτίδες στον καφέ» – γράφει η Χρύσα Μαστοροδήμου – frear

Ο Δημήτρης Π. Κρανιώτης ανήκει στους ποιητές εκείνους που αντιμετωπίζουν τον λόγο με ευθύνη και εσωτερική πειθαρχία. Η ποίησή του κινείται ανάμεσα στο προσωπικό και το συλλογικό, στο βίωμα και στον στοχασμό. Με λόγο λιτό, αλλά ουσιαστικό, φωτίζει στιγμές καθημερινές, υπαρξιακές ανησυχίες και ερωτήματα που αφορούν στον σύγχρονο άνθρωπο.

Στα 52 σύντομα ποιήματα της νέας του ποιητικής συλλογής Ρυτίδες στον καφέ, διακρίνει κανείς μια διαρκή αναζήτηση νοήματος, μια ευαισθησία απέναντι στον χρόνο, στον έρωτα, στη μνήμη και στον άνθρωπο. Ο ποιητής με αυτό το καλαίσθητο έργο του από τις εκδόσεις Κέδρος δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά τη γνήσια επικοινωνία με τον αναγνώστη. Και αυτή ακριβώς η ειλικρίνεια είναι που προσδίδει στη συλλογή του τη δύναμή της.

Η ποίηση του επιμένει στη λεπτομέρεια, στο ίχνος, στο μικρό καθημερινό συμβάν που αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό. Ο καφές του τίτλου δεν είναι απλώς μια εικόνα οικειότητας· είναι ο χρόνος που κυλά αργά, αφήνοντας πάνω του ρυτίδες – όπως αφήνει και πάνω μας.

ΡΥΤΙΔΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΦΕ

Ξυπνώ
Ακούγοντας τον ίδιο ήχο
Κάθε πρωί
Γεμάτος σπασμένα ερωτηματικά

Με τόσες ρυτίδες στον καφέ
Με καρφωμένο το ίδιο ποίημα
Ξανά στο μυαλό μου

Ψάχνω μια λέξη
Θρηνώ
Κι ας ξέχασα να κλάψω
Τόσες νύχτες
Μακριά σου

Γκρινιάζω όπως πάντα
Χωρίς λόγο
Όταν είσαι κοντά μου

Στο ομότιτλο ποίημα «Ρυτίδες στον καφέ» (σελ. 9) ο ποιητής ξυπνά «ακούγοντας τον ίδιο ήχο κάθε πρωί / γεμάτος σπασμένα ερωτηματικά». Η επανάληψη, η φθορά, η αμφιβολία δεν παρουσιάζονται ως εξαίρεση, αλλά ως κανονικότητα. Το ίδιο ποίημα καρφώνεται ξανά και ξανά στο μυαλό, όπως μια σκέψη που δεν λέει να φύγει. Η αναζήτηση μιας λέξης γίνεται υπαρξιακή πράξη. Ο θρήνος συνυπάρχει με την αδυναμία του κλάματος. Η απουσία του άλλου βαραίνει, ενώ η παρουσία του γεννά γκρίνια, αμηχανία, ενοχή. Η ανθρώπινη σχέση παρουσιάζεται χωρίς εξιδανίκευση, μέσα στην αλήθεια της αντίφασής της.

Στο ποίημα «Νέμεσις» (σελ. 28) ο κόσμος του ποιητή αποκτά σκηνικό σχεδόν θεατρικό. Τα ρούχα κρεμασμένα, τα παπούτσια έτοιμα για το αντίο, η ναφθαλίνη που σκεπάζει τις μυρωδιές – όλα μιλούν για αναχώρηση, για τέλος. Η σύγχρονη επικοινωνία αποτυγχάνει: «δίχως απάντηση στα sms της ματαίωσης». Η Νέμεσις, σύμβολο δικαιοσύνης και αποκατάστασης, δεν επεμβαίνει. «Νίπτει τας χείρας της». Η ευθύνη δεν αποδίδεται, η τάξη δεν αποκαθίσταται. Και ο ποιητής, μόνος, προσπαθεί να δραπετεύσει μάταια. Εδώ η ποίηση δεν παρηγορεί· καταγράφει με νηφαλιότητα τη συντριβή.

Στο «Ποίημα του κάμπου» (σελ. 29) ο χώρος ανοίγει, αλλά η ένταση παραμένει. Ο κάμπος δεν είναι τόπος γαλήνης. Είναι καυτός, κυκλικός, ζαλιστικός. «Έστυψα την πέτρα» – μια πράξη μάταιη, εξαντλητική. Κι όμως, μέσα στην εξάντληση, ένας εφιάλτης σώζει. Οι λέξεις τρεμοσβήνουν στο χώμα σαν κεριά, το χαρτί ματώνει. Η γραφή παρουσιάζεται ως σωματική δοκιμασία. Και μέσα σ’ αυτή τη δίνη, το ποίημα ξυπνά. Όχι πριν, όχι μετά – αλλά ακριβώς μέσα στην ταραχή.

Ιδιαίτερη θέση στη συλλογή έχει το ποίημα «Μετάφραση» (σελ. 32) «μες στις λέξεις», όπου η ποίηση γίνεται πράξη σχέσης. «Κοίτα με χωρίς εξαιρέσεις στις σκέψεις σου». Η αγάπη, εδώ, δεν ζητά ωραιοποίηση. Ζητά καθαρό βλέμμα. Ζητά να υπάρξει χωρίς υποσημειώσεις, χωρίς αστερίσκους. Η ζωή δηλώνεται με πόνο, αλλά και με επιμονή: «θα ζω κι ας πονώ». Η ποίηση γίνεται μετάφραση του ελάχιστου κοινού πολλαπλασίου δύο ανθρώπων – εκείνου που μπορεί να ειπωθεί πριν από την αφή και να αποκαλυφθεί μετά το φιλί. Ο λόγος δεν εξηγεί τον έρωτα· τον προσεγγίζει, τον μεταφράζει όσο αντέχει.

Επίσης στο ποίημα «Χαμένος χρόνος» (σελ. 52) παρατηρούμε ότι το ποίημα εκτυλίσσεται ως μια συμπυκνωμένη υπαρξιακή διαδρομή. Από τον πρώτο κιόλας στίχο, Χαμένος χρόνος «στην άκρη του δρόμου», ο ποιητής τοποθετεί τον αναγνώστη σε έναν ενδιάμεσο χώρο: ούτε πλήρη κίνηση, ούτε οριστική στάση. Ο χρόνος δεν βιώνεται ως συνέχεια, αλλά ως απώλεια, ως κάτι που έμεινε πίσω, παρατημένο «στην άκρη του δρόμου».

Η αιφνίδια φθορά –«ξάφνου γέρασες»– δεν συνδέεται με βιολογική ηλικία, αλλά με το βάρος της εμπειρίας. Η «ασήκωτη βαλίτσα» λειτουργεί ως κεντρικό σύμβολο: είναι το φορτίο της ζωής, γεμάτο όχι με αντικείμενα, αλλά με «θύελλες», δηλαδή με επιλογές, συγκρούσεις, βλέμματα, εντάσεις που ο ίδιος ο άνθρωπος «έσπειρε». Η ευθύνη του βιώματος ανήκει στον ίδιο τον ποιητικό ήρωα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η χρήση του βλέμματος: «με το βλέμμα καθέτως στη σκόνη / με ωτοστόπ οριζοντίως στη σιωπή». Εδώ ο ποιητής αντιπαραθέτει δύο στάσεις ύπαρξης. Η «κάθετη» σχέση με τη σκόνη δηλώνει την άμεση, σκληρή επαφή με τη φθορά και το έδαφος της πραγματικότητας. Αντίθετα, το «ωτοστόπ στη σιωπή» υποδηλώνει μια παθητική αναμονή, μια προσδοκία σωτηρίας ή μετακίνησης χωρίς βεβαιότητα προορισμού. Η σιωπή γίνεται χώρος αναμονής, όχι λύτρωσης.

Το ποίημα κορυφώνεται στον τελευταίο στίχο: «μα ούτε ένα δευτερόλεπτο δε σταμάτησε να σε πάρει». Ο χρόνος προσωποποιείται ως ένα όχημα που δεν σταματά ποτέ. Δεν υπάρχει παύση, δεν υπάρχει εξαίρεση. Η ζωή συνεχίζεται αδιάφορη απέναντι στην κόπωση, τη μνήμη ή την επιθυμία. Το υποκείμενο μένει εκτεθειμένο, σε μια διαρκή κίνηση που δεν ελέγχει.

Το ποίημα αυτό είναι ενδεικτικό της ποιητικής του Δημήτρη Π. Κρανιώτη: λιτός λόγος, έντονη μεταφορικότητα, απουσία ρητορικών εξάρσεων και βαθιά υπαρξιακή αγωνία. Ο ποιητής δεν αφηγείται· υπαινίσσεται. Δεν εξηγεί· αφήνει τον αναγνώστη να συνδιαμορφώσει το νόημα. Η ποίησή του κινείται στον χώρο του καθολικού, εκεί όπου το προσωπικό βίωμα μετατρέπεται σε κοινή ανθρώπινη εμπειρία.

Θα λέγαμε ότι εδώ δεν αποτυπώνεται ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά μια αλήθεια για τον άνθρωπο: η σχέση του με τον χρόνο, το βάρος των επιλογών του και η αδυναμία να σταματήσει τη ροή της ύπαρξης. Και ακριβώς γι’ αυτό το ποίημα δεν αφορά μόνο τον ποιητή, αλλά όλους μας.

Σε όλα του τα ποιήματα, ο Δημήτρης Π. Κρανιώτης υπηρετεί μια ποίηση λιτή, σύγχρονη, χαμηλόφωνη, αλλά βαθιά στοχαστική. Χρησιμοποιεί το καθημερινό λεξιλόγιο, την τεχνολογία, το σώμα, το τοπίο, για να μιλήσει για τα μεγάλα ζητήματα: τον χρόνο, τη ματαίωση, την απουσία, τη σχέση, την ανάγκη επικοινωνίας. Δεν προσφέρει βεβαιότητες. Προσφέρει επίγνωση.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το νόημα της ποίησης για τον άνθρωπο: όχι να απαντήσει στα ερωτήματα, αλλά να μας μάθει να τα αντέχουμε. Να δημιουργήσει έναν χώρο όπου ο πόνος, η αμφιβολία και η αγάπη μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς εξηγήσεις. Η ποίηση δεν σώζει τον κόσμο. Μπορεί όμως να σώσει τη στιγμή. Να τη φωτίσει, έστω για λίγο.

Και αυτό σίγουρα ο ποιητής μας Δημήτρης Π. Κρανιώτης το πετυχαίνει επάξια. Καλοτάξιδο!

⸙⸙⸙

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: ©Μike Ηall. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου έβδομου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: ΟΙ ΔΩΣΙΛΟΓΟΙ, ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

ΜΑΣΤΟΡΟΔΗΜΟΥ ΧΡΥΣΑ, ΚΡΙΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: ΟΙ ΔΩΣΙΛΟΓΟΙ, ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

Το νέο βιβλίο του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη με τίτλο οι Δωσίλογοι - αναφέρεται στους συνεργάτες των Γερμανών και παρά την ετυμολογική ανάλυση που προέρχεται από το δίνω + λόγο προσδιορίζει στην ουσία αυτούς που δεν έχουν δώσει λόγο ποτέ, δεν έχουν λογοδοτήσει για τις πράξεις τους. Πρόκειται για ένα καλαίσθητο βιβλίο από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια που μας δίνει το έναυσμα για να γνωρίσουμε ένα σχεδόν ακόμη ανεξερεύνητο -παρόλο που έχουν περάσει σχεδόν  80 χρόνια - κομμάτι της νεοελληνικής ιστορίας.

Ο συγγραφέας εξετάζει ιστορικά αλλά και κοινωνικοπολιτικά ένα θέμα ταμπού «λόγω της διαχρονικής άρνησης του ελληνικού κράτους αλλά και της ελληνικής κοινωνίας να αναμετρηθεί με ένα δύσκολο παρελθόν» όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος, που δεν είναι άλλο από τη συνεργασία του κατακτητή τη διάρκεια της ελληνικής κατοχής  από τον Απρίλιο του 1941 ως τον Οκτώβριο του 1944.  Όπως αναφέρεται  στο βιβλίο πρόκειται για «επιλογή απώθησης ενός τραυματικού παρελθόντος» (Καραμανωλάκης).

Στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση για το θέμα της συνεργασίας υπήρξε κατάφορα απούσα παρά τον απόηχο που είχε στη διαμόρφωση της ελληνικής και κοινωνικής πραγματικότητας μέχρι και σήμερα όπου και παρατηρούμε μια  συστηματική προσπάθεια και ανάγκη για την αντικειμενική καταγραφή των γεγονότων αλλά και την προβολή τους στη σφαίρα της δημόσιας συνείδησης και ιστορίας.

Είναι αξιοσημείωτο όπως αναφέρει ο συγγραφέας και γνωρίζουμε όλοι πως δεν υπάρχει κανένα μνημείο αλλά και καμία αναφορά σε σχολικά βιβλία παρά μόνο αποσπασματικές αναφορές ή αφιερώσεις σε εφημερίδες όσων διασώθηκαν στη συλλογική μνήμη κυρίως η δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας, οι μαυραγορίτες, οι κουκουλοφόροι, οι καταδότες των μπλόκων, οι οικονομικοί συνεργάτες κ.α. που όπως αντιλαμβανόμαστε κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του σπουδαίου αυτού έργου δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου.

Το φαινόμενο συνεργασίας παρουσιάστηκε εκείνη την εποχή αλλά και μεταγενέστερα ως «μονόδρομος» επιβεβλημένο από την αναπόφευκτή ελληνική κατοχή.

Τι ακριβώς όμως συνέβη; Ήταν πράγματι μονόδρομος; Και γιατί επιβλήθηκε αυτό το καθεστώς σιωπής μετέπειτα;

Με αφετηρία αυτούς τους θεματικούς άξονες ο συγγραφέας επιχειρεί να ρίξει ολόπλευρα φως με αντικειμενικότητα και ειλικρίνεια παραθέτοντας αξιόπιστα τεκμήρια και πηγές στις πράξεις και επιλογές ενός σημαντικού μέρους της ελληνικής κοινωνίας και όχι μιας μειοψηφίας όπως ίσως πιστεύουν οι περισσότεροι.

Οι βασικοί λόγοι που επέβαλλαν το καθεστώς σιωπής κατά τον συγγραφέα ήταν:

-Η ενσωμάτωση μεγάλης μερίδας των συνεργατών στην πολιτικά κυρίαρχη τάξη (από το 1946) παράταξη των εθνικοφρόνων της μοναρχικής δεξιάς (Νικολακόπουλος).

- Ο σκοτεινός ρόλος της δικαιοσύνης που μετατράπηκε από μηχανισμός απόδοσης δικαιοσύνης  σε μηχανισμό ατιμωρησίας αλλά και διατήρησης των προνομίων που αποκόμισαν κάποιοι από τη συνεργασία με τον κατακτητή.

Απώτερος στόχος μεταξύ άλλων όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό ήταν ο αποκλεισμός της Αριστεράς καθώς τα ελληνικά δικαστήρια μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας καταδίκαζαν με βαριές ποινές όσους συμμετείχαν στο ΕΑΜ και ταυτόχρονα απάλλαξαν η αθώωσαν όσους κατηγορήθηκαν για συνεργασία με τον κατακτητή επίσης μαζικά.

Οι τρεις κατοχικές κυβερνήσεις και κυρίως αυτή του Ράλλη καθώς τότε η Αντίσταση είχε φουντώσει, χρησιμοποίησαν τη δήθεν απειλή του «εσωτερικού εχθρού»  του κουμμουνισμού για να πείσουν πως η συνεργασία με τον κατακτητή ήταν «ωραία και πατριωτική πράξη» ενώ οι Γερμανοί  από εχθροί «αναδεικνύονταν ως οι μοναδικοί προασπιστές του ευρωπαϊκού πολιτισμού απέναντι στην ασιατική εισβολή του μπολσεβικισμού» (σ. 85).

Ο φόβος για τους κουμουνιστές ήταν μια παράμετρος αλλά όχι η πιο σημαντική καθώς ο κύριος λόγος για τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας Αθηνών ήταν η συνεργασία μεγάλου τμήματος του κράτους με τους κατακτητές.

Η σιωπή λοιπόν ήταν επιλογή και κυρίως φόβος για τη διαχείριση του κατοχικού παρελθόντος καθώς αρκετοί ήταν αυτοί που είχαν συνεργαστεί και έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη συνέχεια της πολιτικής και επιχειρηματικής ζωής του τόπου.

Ο συγγραφέας μέσα από το πολυδιάστατο αυτό έργο επιχειρεί να:

-          Περιγράψει τη δράση όσων συνεργάστηκαν με τον κατακτητή

-          Να εξετάσει τους λόγους και τους μηχανισμούς ανάπτυξης αυτής της δράσης με παρουσίαση έγκριτων πηγών

-          Κυρίως επιχειρεί να κατανοήσει το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής μέσα από τρεις μορφές την πολιτική, την οικονομική αλλά και την ένοπλη που δεν είναι παρά συγκοινωνούντα δοχεία.

Τεκμηριώνεται η θέαση της συνεργασίας όχι μόνο κοινωνικά και πολιτικά αλλά κυρίως μέσα από προσωπικές επιλογές κυρίως για ατομικά οφέλη δίνοντας έτσι μεγαλύτερη βαρύτητα στην οικονομική συνεργασία που ξεπερνάει τα ιδεολογικά ή άλλα κίνητρα πατριωτισμού. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα η απόκτηση των ακινήτων από μερίδα συνεργατών σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα από τη στιγμή της συνεργασίας με τους κατακτητές.

Ένα πολύ σημαντικό επίσης στοιχείο είναι ότι ο συγγραφέας διαφοροποιεί την ανάγκη συνεργασίας τον πρώτο χρόνο της κατοχής που όντως κάποιοι αναγκάστηκαν να συνεργαστούν για να επιβιώσουν σε σύγκριση με τον τελευταίο χρόνο της κατοχής που έγινε καθαρά για οικονομικά οφέλη αφού όλα έδειχναν την ήττα που θα ακολουθούσε.

Το υλικό από το οποίο αντλεί τις πηγές του ο συγγραφέας μέσα από μια επίμονη και κοπιώδη έρευνα είναι 85 τόμοι και 18 κουτιά πρακτικών.

Πέρα από την παρουσίαση των παραμέτρων και των λόγων της συνεργασίας θα δώσει  έμφαση και στις συνέπειες αυτής της συνεργασίας που ήταν το μεγάλο κόστος σε ανθρώπινες ζωές (2000 μόνο στην Αττική) αλλά κ η εύκολη παραχώρηση του κρατικού μηχανισμού στον κατακτητή πολύ πιο εύκολη από ότι στις υπόλοιπες κατεχόμενες ευρωπαϊκές χώρες.

Ο συγγραφέας μέσα από την πλούσια έρευνα του τόσο με ποσοτικά όσο και ποιοτικά στοιχεία μας προσφέρει ένα έργο σημαντικό, που πρέπει να έχει θέση σε κάθε βιβλιοθήκη αλλά και στη δημόσια εκπαίδευση.

Πρόκειται για ένα έργο καλογραμμένο, άμεσο, κατανοητό που προσφέρει λογοτεχνική και αισθητική απόλαυση, μπορεί να διαβαστεί από όλους - στοιχείο που είναι πάρα πολύ βασικό - γιατί κάνει γοητευτική την ανάγνωση τόσο σημαντικών ιστορικών γεγονότων. Έμαθα πάρα πολλά πράγματα που δε γνώριζα με τόσες λεπτομέρειες, συγκινήθηκα, ένιωσα άλλη μια φορά ανατριχίλα με τα βασανιστήρια των συλληφθέντων που είχα διαβάσει κυρίως μέσα από λογοτεχνικά έργα και άλλη μια φορά θλίψη για το πόσο γρήγορα περνούν στη λήθη γρήγορα όλα σε αυτή τη χώρα, κάτι που το ζούμε και σήμερα.

Θεωρώ πολύ σημαντικό που οι νεότεροι ιστορικοί μας, όπως ο κος Χαραλαμπίδης, καταπιάνονται με αυτά τα κομβικά κομμάτια της ιστορίας μας επιτέλους προσπαθώντας να τα κάνουν – και το επιτυγχάνουν απόλυτα - κτήμα της δημόσιας συνείδησης.

Καλοτάξιδο!

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΜΕΝΕΛΑΟΣ

Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η διδακτορική του διατριβή δημοσιεύθηκε το 2012 με τίτλο Η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα, ενώ το δεύτερο βιβλίο του, με τίτλο Δεκεμβριανά 1944. Η μάχη της Αθήνας, κυκλοφόρησε το 2014 – και τα δύο από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Έχει συνεπιμεληθεί τρεις συλλογικούς τόμους σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ενώ πολλά άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε ιστορικά περιοδικά και εφημερίδες. Ιδρυτικό μέλος του Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας, έχει συνδιοργανώσει τέσσερα συνέδρια. Από το 2013 ασχολείται συστηματικά με τη Δημόσια Ιστορία. Πραγματοποιεί ιστορικούς περιπάτους στο κέντρο της Αθήνας για την περίοδο της Κατοχής και των Δεκεμβριανών, με τη συμμετοχή εκατοντάδων πολιτών, καθώς και (από τον Δεκέμβριο του 2019) ιστορικούς περιπάτους με μικρά γκρουπ κάθε εβδομάδα στο πλαίσιο του Athens History Walks (λεπτομέρειες στο www.athenshistorywalks.com) Είναι ένας από τους σχεδιαστές του μεταπτυχιακού προγράμματος «Δημόσια Ιστορία» στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, καθώς και ο εμπνευστής και επιστημονικός υπεύθυνος των δράσεων με τίτλο «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη», οι οποίες, υλοποιημένες από το 2015 ως το 2019, καθιέρωσαν τον μαζικό εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς και αποτέλεσαν μία από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις δημόσιας ιστορίας στην Ελλάδα (λεπτομέρειες στο www.freeathens44.org).

https://alexandria-publ.gr/book_author/charalambidis-menelaos/

 

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ

Τα τεμάχια, της Χρύσας Μαστοροδήμου

26 Ιουλίου 2021

 5

Για το μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου «Τα τεμάχια» (εκδ. Βακχικόν).

Της Ευδοκίας Ποιμενίδου

Η Χρύσα Μαστοροδήμου, έπειτα από δυο ποιητικές συλλογές, κάνει την εμφάνισή της στον πεζό λόγο με το μυθιστόρημά της Τα τεμάχια. Μέσα από τις αναμνήσεις της ηρωίδας της, η Χρύσα Μαστοροδήμου επιχειρεί μια ιστορική αναδρομή στην Ελλάδα του 20ού και 21ου αιώνα επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον στην οικονομική κατάσταση της χώρας και τα μεταναστευτικά ρεύματα που κατά καιρούς αποστέρησαν την πατρίδα μας από γερά χέρια και δυνατά μυαλά.

Ιστορική αναδρομή

Παράλληλα με την οικονομική πραγματοποιείται και μια ιστορική αναδρομή, καθώς η κεντρική ηρωίδα παλινδρομεί, με όχημα τις αναμνήσεις, ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν. Στη ροή της αφήγησης, η συγγραφέας κάνει αναφορές σε τραγικά ιστορικά γεγονότα όπως η μικρασιατική καταστροφή και ο εμφύλιος πόλεμος, γεγονότα που σημάδεψαν βαθιά την ψυχή των ανθρώπων αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια όχι μόνο σε όσους τα έζησαν, αλλά και στους απογόνους τους που τα βίωσαν μέσα από τις αφηγήσεις των οικείων τους.

Στη ροή της αφήγησης, η συγγραφέας κάνει αναφορές σε τραγικά ιστορικά γεγονότα όπως η μικρασιατική καταστροφή και ο εμφύλιος πόλεμος...

Η Χρύσα Μαστοροδήμου, με καλή γνώση της γλώσσας και χρήση των λογοτεχνικών εργαλείων, ξεκινά την αφήγηση της ιστορίας της με την ανακοίνωση του γιου της Κατερίνας –κεντρικής ηρωίδας του μυθιστορήματος– ότι μεταναστεύει στη Γερμανία. Η οικονομική κρίση που μαστίζει τον τόπο αναγκάζει πολλούς νέους, ανάμεσά τους και αυτόν, να μεταναστεύσουν σε προηγμένες χώρες της Ευρώπης αναζητώντας καλύτερες και πιο δίκαιες συνθήκες εργασίας. Από τη στιγμή εκείνη αρχίζει η αναδρομή στη ζωή της ηρωίδας. Ξεκινάει με τις μνήμες από την καταστροφή της Σμύρνης, τόπο καταγωγής της δικής της μητέρας, περιγράφοντας την παρακαταθήκη πολιτισμού των ανθρώπων που έχασαν τα πάντα σε εκείνη την τραγωδία. Στη συνέχεια, γίνεται εκτενής περιγραφή των ιστορικών στιγμών, με την κατοχή, την αντίσταση και τον εμφύλιο να κατέχουν σημαντική θέση στη ζωή των ηρώων, καθορίζοντας την ίδια τους την υπόσταση.

Πόλεμος, αντίσταση, εμφύλιος

Κορυφαία θέση στην αναδρομή της Κατερίνας κατέχει ο πόλεμος του ’40, η αντίσταση στον κατακτητή και ο εμφύλιος. Γονείς που χάνουν παιδιά, άντρες που επιστρέφουν ψυχικά τσακισμένοι απ’ τον πόλεμο, γυναίκες που πασχίζουν να κρατήσουν όρθια την οικογένεια. Πανίσχυρα συναισθήματα αναδύονται στην περιγραφή του εμφύλιου σπαραγμού, όπως αυτό της μάνας που είχε να κλάψει για δυο γιους που πολεμούσαν ο ένας αντίκρυ στον άλλο. Η παράθεση στίχων από τραγούδια που αποτυπώνουν τον πόνο αυτής της μάνας γίνεται εύστοχα, για να τονίσει το δράμα των ανθρώπων που έζησαν σε εκείνες τις τόσο συνταρακτικές εποχές. Η συγγραφέας, από την ασφάλεια της χρονικής απόστασης αλλά κρατώντας ίσες ιδεολογικά αποστάσεις, όπως οφείλει να κάνει ο αντικειμενικός παρατηρητής, δίνει το ψυχογράφημα της μάνας και όλων όσοι έζησαν τα δραματικά γεγονότα της εποχής εκείνης. Με αριστοτεχνικό τρόπο, έχοντας επίγνωση της ευθύνης της ως συγγραφέας, περιγράφει τα ιστορικά γεγονότα αλλά και τις καθημερινές ασχολίες των κατοίκων της ορεινής περιοχής στην οποία τοποθετεί τους ήρωες της. Ψηλαφεί τα ήθη και έθιμα, τον έρωτα, τους περιορισμούς των κοριτσιών και την ελευθερία των αγοριών. Γλαφυρά και παραστατικά περιγράφει τη λαχτάρα για μάθηση, για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και την ανυπαρξία επιλογών για τις γυναίκες.

Ψηλαφεί τα ήθη και έθιμα, τον έρωτα, τους περιορισμούς των κοριτσιών και την ελευθερία των αγοριών.

Το μυθιστόρημα είναι σύγχρονο, εύληπτο και η αφήγηση ρέει ανεμπόδιστα. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ιστορικό, καθώς γίνεται εκτεταμένη παράθεση ιστορικών στιγμών του τόπου. Με τρόπο ευρηματικό, βάζοντας τον δάσκαλο να διαβάζει την εφημερίδα της εποχής στο καφενείο του χωριού, περιγράφονται τα ιστορικά γεγονότα που υπήρξαν καθοριστικά για τη μοίρα και τη ζωή των ανθρώπων εκείνα τα χρόνια. Η ψυχοσύνθεση των ηρώων της, όπως διαμορφώνεται από τις αντίξοες συνθήκες υπό τις οποίες ζουν, τα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι αποφάσεις τους, όλα περιγράφονται με ακρίβεια, ενώ από αναμνήσεις προηγούμενων, ευτυχέστερων χρόνων παραμένει ζωντανή και ξεπετάγεται η ελπίδα πως θα ξαναέρθουν καλύτερες μέρες.

Η συγγραφέας κάνει βουτιά στην ιστορική πραγματικότητα της Ελλάδας των μέσων του 20ού αιώνα, ζωντανεύοντας αφηγηματικά το φυσικό περιβάλλον, τους ανθρώπους και τα συμβάντα, για να καταλήξει στην αναγκαστική επιλογή της Κατερίνας να ξενιτευτεί στη Γερμανία τη δεκαετία του ’60. Η αναγκαιότητα της ξενιτιάς για την ηρωίδα έρχεται ως φυσικό επακόλουθο των συνθηκών που επικρατούσαν στην ελληνική επαρχία: η Γερμανία είναι μονόδρομος και η Κατερίνα γίνεται ένα τεμάχιο στο γρανάζι της βιομηχανικής επανάστασης. Η αναζήτηση καλύτερης ζωής για την ίδια και τα παιδιά της την οδηγεί στην ξενιτιά με την ελπίδα, και ίσως μια συγκρατημένη βεβαιότητα, ότι τα παιδιά της θα έχουν εκεί ένα καλύτερο μέλλον απ’ ό,τι στον τόπο που τα γέννησε. Η ειρωνεία ή η τραγωδία για την Κατερίνα είναι ότι και τα παιδιά της θα ξενιτευτούν για τους ίδιους περίπου λόγους που το είχε κάνει και η ίδια.

Παράλληλα, η συγγραφέας ενσωματώνει λαϊκά παραδοσιακά ακούσματα, ντοπιολαλιά, ήθη και έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας της, του ορεινού χωριού της Θεσσαλίας. Ενεργώντας με συνέπεια, η συγγραφέας έχει στο τέλος του βιβλίου παράρτημα με επεξηγήσεις και βιβλιογραφία.

Το αυτοβιογραφικό, ως έναν βαθμό, μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου, αφού και η ίδια είναι παιδί μεταναστών, κινείται στα όρια μεταξύ φιλοσοφίας και ιστορίας, ισορροπώντας συγχρόνως πάνω σε περιγραφές συναισθημάτων και γεγονότων. Η σκιαγράφηση ψυχικών καταστάσεων των ηρώων παράλληλα με την περιγραφή της καθημερινότητας της μέσης αγροτικής οικογένειας ολοκληρώνεται με την κάθαρση των ηρώων, μέσα από τον προσωπικό τους αγώνα για την κατάκτηση της ευτυχίας.

Στο μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου διακρίνουμε τουλάχιστον τέσσερα επίπεδα ανάγνωσης. Η ζωή στην ελληνική επαρχία με τα ήθη και έθιμα, ο έρωτας των νέων με τα καρδιοχτύπια και τα κρυφοκοιτάγματα, η οικονομική κατάσταση με τα συνεπακόλουθά της και τα ιστορικά γεγονότα. Το αισιόδοξο μήνυμα που αναδύεται είναι πως οι άνθρωποι τελικά βρίσκουν τον τρόπο να επιβιώνουν και να ζουν ευτυχισμένες στιγμές ακόμα και κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Θα κλείσω με τα τελευταία λόγια της ηρωίδας καθώς έχει επέλθει και γι’ αυτήν η κάθαρση.

«Ήρθε η ώρα μου, σκέφτεται ξανά. Τόσες μνήμες, σαν μια μικρή ταινία, η ζωή σαν την Ελλάδα μας που δεν μαθαίνει από τα λάθη. Τόσες μνήμες… τόσες εικόνες σε ένα δευτερόλεπτο. Ο χρόνος δεν σβήνει τις μνήμες. Μας ξεγελάει απλώς. Ο χρόνος τοκογλύφος και δυνάστης».

Ο Μανώλης τη βρήκε πεσμένη στο πάτωμα με τα χέρια κλειστά να κρατάει σφιχτά μια πλουμιστή ποδιά. Είχε φύγει για τον μεγάλο τρύγο, εκεί που δεν υπάρχουν σύνορα και οι άνθρωποι μπορούν να αγαπούν και να αγαπιούνται ελεύθερα, χωρίς να είναι αριθμοί. Η Κατερίνα δεν θα ξανασυναντήσει αριθμούς τόσο που τους μισεί. Θα βρει την Ελλάδα της όπως τη θέλει: ενωμένη, γαλήνια και επαρκή, που δεν θα τρώει τα παιδιά της και δεν θα διώχνει μακριά τους ανθρώπους της. Θα ξανασυναντήσει τον χαμένο της έρωτα και θα χορέψει τον αγαπημένο της χορό, με το λευκό της τσεμπέρι και την πλουμιστή ποδιά.

* Η ΕΥΔΟΚΙΑ ΠΟΙΜΕΝΙΔΟΥ-ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι συνταξιούχος νηπιαγωγός, συγγραφέας. Έχει συγγράψει βιβλία για παιδιά και ενήλικες. Τελευταίο βιβλίο της, το μυθιστόρημα «Η φώκια, η ντετέκτιβ και το πειρατικό σκουλαρίκι» (εκδ. Γράφημα) 

Αναδημοσίευση από https://bookpress.gr/kritikes/elliniki-pezografia/13783-mastorodimou-chrusa-bakchikon-ta-temachia-poimenidou?fbclid=IwAR1lPkWOI47bpcOJp_YgnGvRwk0ha-kdME_3VmrBrfHXqQIZSwy5Kgivlqk

Κριτική της Ασημίνας Ξηρογιάννη για τα "Κλειδιά στο τραπέζι"

Ευχαριστώ την Ασημίνα Ξηρογιάννη (αγαπημένη μου ποιήτρια) για την κριτική της στο περιοδικό Βάκχικον: https://www.vakxikon.gr/mastorodhmou/

Κλειδιά στο τραπέζι, της Χρύσας Μαστοροδήμου

Kλειδιά στο τραπέζι, ποίηση, Χρύσα Μαστοροδήμου, εκδόσεις Οδός Πανός 2018

Διαβάζοντας με πολλή προσοχή το βιβλίο της εκπαιδευτικού και ποιήτριας Χρύσας Μαστοροδήμου που φέρει τον τίτλο «Κλειδιά στο τραπέζι». Ένας τίτλος -κλειδί ο ίδιος που σε βάζει σε σκέψεις από την αρχή. Μια και τα κλειδιά παραπέμπουν σε μια είσοδο ή σε μια έξοδο ή σε μια επιστροφή. Ακόμα τα κλειδιά τα χρειάζεσαι για να ανοίξεις πόρτες, σφαλιστές αποθήκες, τα κλειδιά για να ξεκλειδώσεις ημερολόγια, μνήμες, αλλά και τα νοηματικά κλειδιά για να ξεκλειδώσεις κείμενα-ιδέες, βιβλία ολόκληρα.

Η ποιήτρια παρατηρεί ήδη από την πρώτη της συλλογή «Διερμηνείς», καταγράφει, οριοθετεί, ερμηνεύει. Σε μια γλώσσα απλή και άμεση που όμως κόβει σαν ξυράφι ξεκλειδώνει το μάταιο του κόσμου τούτου, αφουγκράζεται την καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου, σημειώνει λάθη, παραλείψεις, δείχνει ουτοπίες.

Η περιγραφή μιας εποχής ή μιας γενιάς κυριαρχεί στο πρώτο ποίημα της συλλογής: «έτσι μεγαλώσαμε»/«έτσι ζήσαμε» με πειρατικά όνειρα, λόγια και πράξεις δανεικά, με ροκ ψευδαισθήσεις, προσδοκώντας χωρίς να ξέρουμε κι εμείς τι ακριβώς. «Ετσι ωριμάσαμε». «Ετσι γελάσαμε πικρά». Το α΄ πληθυντικό συμπεριλαμβάνει και την γράφουσα - προφανώς - που βιώνει με αυτόν τον τρόπο την σύγχρονή της κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα. Κριτικό βλέμμα. Αλλά και απογοήτευση και πικρία που αποτυπώνεται σε πολλά ποιήματα ακόμη. Στο τέλος του ποιήματος «Δημόσια αναμονή» διαβάζω τους ηχηρούς στίχους: «Για αυτό δεν θέλω να αναρωτιέμαι /πόσος κλασματικός χρόνος μου απέμεινε./Τόσος λίγος χρόνος/για τόσα πολλά λάθη.»

Ο χρόνος ως θέμα και η κλοπή του ουσιαστικού και πολύτιμου χρόνου επανέρχεται στο ποίημα «Αδυναμία» (σελ. 12). Ποίηση που καταγράφει αλλά και εμπνέεται από ένα Αδιέξοδο με Α κεφαλαίο, το οποίο λειτουργεί ως Το ερέθισμα για την γραφή. Μας οδηγεί με τις λέξεις και τις ιδέες η δημιουργός στην αλήθεια του κόσμου. Η αλήθεια όπως την φιλτράρει πάντα η γράφουσα που δεν μπορεί να μείνει αδιάφορη για ό,τι συμβαίνει γύρω της και δίπλα της. Στο ποίημα «Ξημέρωμα» γράφει: [...] Nεκροί πρόσφυγες στο Αιγαίο/ανάμεσά τους και παιδιά/νέα τρομοκρατική επίθεση στην Πόλη του φωτός/ένα φονικό κάπου στην Πελοπόννησο /και φυσικά μια αυτοκτονία/σαν άλλος πετεινός/τις προσδοκίες της μέρας,/ μας λάλησε./

Δεν είναι ποιήματα εξεζητημένα ούτε διαθέτουν λεκτικά πυροτεχνήματα. Πατούν στέρεα στα πόδια τους και μας κερδίζουν με την διαύγεια και την ευστοχία τους. Ο άνθρωπος -μαριονέτα, που δεν ορίζει καλά καλά τον εαυτό του και «συγκεντρώνει μόνο like στο διαδίκτυο. Και που φαίνεται ότι έχει ανάγκη αυτήν τη μικρή στιγμή διασημότητας έστω και για λίγο, έστω μέσω της τεχνολογίας. Ολο αυτό το παιχνίδι τον ανακουφίζει, ίσως και να τον παρηγορεί. Πάντως το 'χει ανάγκη για να πορευτεί σε αυτή τη μοναχική ζωή που διανύει.

To ποίημα που είναι χαρακτηριστικό της συλλογής είναι, νομίζω, αυτό που φέρει τον τίτλο «Απουσία». Σύντομο, αλλά τόσο ουσιαστικό. Σωστή οικονομία και αλήθεια. Εντονο το αντιθετικό ζεύγος: παρουσία- απουσία που καλλιεργεί -μοιραία- μια ορισμένη διάθεση: «Απουσία/κλειδιά στο τραπέζι /η παρουσία σου'/τώρα κλειδιά στο τραπέζι/η απουσία σου/»

Μηνύματα που χάνονται, λόγια που πέφτουν στο κενό, ο έρωτας που θρυμματίζεται ή ακυρώνεται καθώς και το κοινωνικό πρόσωπο της συλλογής, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία που συναντάει ο αναγνώστης και που επαναλαμβάνονται. Η νεώτερη ποίησή μας συχνά έχει ροπή για προς την κενολογία. Εδώ η Χρύσα Μαστοροδήμου αντιστέκεται στην κενολογία και στα στολίδια του λόγου -που είναι όμως περιττά όταν πρόκειται για μια ουσιαστική ποίηση.

Το αίσθημα της ματαιότητας παίρνει σάρκα και οστά μέσα σε τούτη την ποιητική συλλογή:«Ενα δέντρο η ζωή μας/ελλοχεύει ενίοτε ο κίνδυνος/σε περίοδο καρποφορίας/κανείς να μην βρεθεί να δρέψει τους καρπούς/κι έτσι να βρεθούν στο χώμα πεταμένοι/καρποί χωρίς παραλήπτη/σαπισμένοι/» (Δέντρο, σελ. 19)

O έρωτας σε δεύτερη μοίρα έρχεται μέσα στη συλλογή, δεσπόζουν άλλα θέματα. Και κυρίως η ανησυχία για την ζωή του ανθρώπου, για τον τρόπο που βγάζει τη μέρα του, για το πώς περνά. Το παρελθόν, ο χρόνος, η μοναξιά, η ψυχολογία του πολίτη που ταλανίζεται από ένα σωρό προβλήματα και έχει πολλές κρυμμένες αρρώστιες μπροστά στις οποίες στέκεται αδύναμος, μην μπορώντας να τις αντιμετωπίσει ή να δώσει κάποια ζωτική λύση.

Πολύ εκφραστικό είναι το ποίημα με τον μοναχικό αδέσποτο σκύλο που τριγυρνά στους δρόμους της πόλης.

Οπως ο κάθε σχεδόν ποιητής έχει κάνει τουλάχιστον μια φορά, έτσι και η Μαστοροδήμου δίνει ποιήματα ποιητικής μέσα στα οποία σχολιάζει το ποιητικό φαινόμενο. «Περί ποίησης 1» και «Ποίηση» λοιπόν, στις σελ. 30 και 31. Ενώ σε επόμενες σελίδες «περί τέχνης» καταθέτει: «Στην τέχνη/δεν υπάρχει παρθενογένεση/μόνο παρθενοραφή/».

Αποδομεί τη σταχτοπούτα και δικαιώνει τη μάγισσα με δύο εύστοχα ομότιτλα ποιήματα αντιστοίχως. Εμπνέεται από την κλασική ηρωίδα του αρχαίου μας ελληνικού θεάτρου, την Ιφιγένεια, και της απευθύνεται σε β ' πρόσωπο κάτι που χαρίζει δραματικότητα στο ποίημα,μιλώντας δικαίως για «τρόπαια ματαιότητας». Στέκομαι στους κάτωθι στίχους. Το ποίημα αρχίζει ως εξής: «Σαν αμνό σε έσφαξαν/Ιφιγένεια/κι εσύ μια κραυγή να μη βγάλεις;» και παρακάτω: «Κάθε μέρα σε θυσιάζουν από τότε/με νέες αφορμές/πάντα για το μεγάλο ταξίδι./»

Το ποίημα «Οι φίλοι μου» με πηγαίνει στον στίχο «εμένα οι φίλοι μου...» της Γώγου. Εδώ η ιστορία δυστυχώς δε θα καταδικάσει της μάγισσας το χέρι που τους όμορφους φίλους μετέτρεψε σε νεκρά δέντρα.

Η συλλογή κλείνει ουμανιστικά, με τόνο τρυφερότητας και ανθρωπισμού, με αγκαλιές στους άστεγους, τους μετανάστες και σε όλους τους κατατρεγμένους. Γιατί η ποίηση κάνει και αυτό. Κοιτά τον κόσμο στα μάτια, βαθιά μέσα στα μάτια και έχει τη δύναμη και την τόλμη να κάνει την ανατομία του. «Αγάπη/ανοίγεις τα χέρια/και εμπνέεις τον άνθρωπο/στου διπλανού σου/τα σκοτεινά δράματα/τον ώμο ακουμπάς/Αγάπη/όταν υπάρχεις/τον κόσμο αλλάζεις/μικρά μικρά άλματα/που γίνονται θαύματα.» (σελ. 49)

Κλείνοντας, για να δανειστώ στίχους δικούς της από το ποίημα «Αντιστρόφως», η Χρύσα Μαστοροδήμου «ορίζει του μυαλού της /τη διαδρομή/και επιλέγει με κάποιαν υποδόρια αφορμή/το φως ή το σκοτάδι/»

Ασημίνα Ξηρογιάννη

Ευχαριστώ πολύ τη Μίνα Ξηρογιάννη που δημοσίευσε στο αξιόλογο περιοδικό fractalart.gr μια κριτική μου για το έργο της.
Αναδημοσίευση από: http://fractalart.gr/epeigoysa-poiisi/

Επείγουσα ποίηση
Γράφει η Χρύσα Μαστοροδήμου // *

Ασημίνα Ξηρογιάννη «Εποχή μου είναι η Ποίηση», εκδ. Γαβριηλίδης

Είχα την τύχη και τη χαρά να γνωρίσω τη Μίνα Ξηρογιάννη στις αρχές του 2009 σε μια απονομή βραβείων από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών όπου η Ξηρογιάννη είχε βραβευτεί για τη Νουβέλα της «Το σώμα του έγινε σκιά».
Ο αυθορμητισμός της, το ανεπιτήδευτο ύφος της και η πνευματική της ακτινοβολία μου είχαν κάνει εξαρχής πολύ θετική εντύπωση και ήταν η αφορμή που άρχισα να γνωρίζω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να έχω κάποια επαφή μαζί της. Έκτοτε παρακολουθώ την πολύ θετική πορεία της στην ποίηση και στη γραφή γενικότερα και από τις ποιητικές της συλλογές αλλά και από το πολύ αξιόλογο ιστολόγιό της το varelaki.
Η τρίτη της κατά σειρά όμως ποιητική συλλογή «Εποχή μου είναι η ποίηση» ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου. Γενικά δεν αποτελώ αυτό που λέμε αυστηρό κριτή γιατί για μένα κάθε άνθρωπος που εκφράζεται μέσω της τέχνης και δη της ποίησης ξεδιπλώνει ένα κομμάτι της ψυχής του που οφείλουμε να το δούμε με σεβασμό. Πάντα σε κάθε δημιουργό προσπαθώ να βρω αυτό το φωτεινό κομμάτι της ποίησης του άσχετα με το γεγονός ότι η θεματολογία του μπορεί να μη συμφωνεί με τη δική μου άποψη για την ποίηση. Λίγες όμως είναι οι φορές που ενθουσιάζομαι τόσο πολύ με κάτι και αυτό πραγματικά το ένιωσα με την ποίηση της Ξηρογιάννη. «Εποχή μου είναι η ποίηση» είναι μια καλαίσθητη συλλογή που αποτελείται από 41 ποιήματα σε ελεύθερο στίχο όπου την εικονογράφηση έχει επιμεληθεί η ίδια. Η ποίηση της την εντάσσει στους ώριμους ποιητές της γενιάς μας. Βαθιά κοινωνική ποίηση, με δόση αυτοκριτικής και κριτικής των καιρών μας, με πολλαπλά κοινωνικά μηνύματα που θέτει τον καθένα προ των ευθυνών του προσωπικών και κοινωνικών. Απλό ύφος, χωρίς περιττά σχήματα λόγου, με ευθυτενή ανάλυση των καταστάσεων της κρίσης που βιώνουμε. Είναι η κρίση η αφορμή για να γράψουμε αληθινή ποίηση; Η αλήθεια είναι πως παρατηρώ πολύ καλύτερη ποίηση από ότι στο παρελθόν από πολλούς σύγχρονους μου δημιουργούς.
Είναι αυτό που εύστοχα λέει
η ποιήτρια:


Σε δύσκολους καιρούς
δεν αναζητούμε την μεγάλη ποίηση
αλλά την επείγουσα

ή όπως τονίζει στο ποίημα «Η εποχή και το ποίημα»

Η κατάρρευση έγινε πλέον τρόπος ζωής
και συ δε θα γράψεις άλλο για ανισόρροπους έρωτες
ή ιδανικούς εραστές.
Η εποχή σού δείχνει το δρόμο,
δεν έχεις παρά να τον ακολουθήσεις.
Πάρε υλικό από τη διάλυση
και χτίσε ένα ακέραιο ποίημα.


Ασημίνα Ξηρογιάνη


Σίγουρα η ποιήτρια πήρε αρκετό από αυτό το υλικό και μας χάρισε πολύ όμορφη ποίηση με ουσία ξεδιπλώνοντας όλο της το ταλέντο.
Διαλυμένοι άνθρωποι είμαστε.
Τι κι αν ολόκληροι γινόμαστε κραδασμοί
στην αγκαλιά του έρωτα.
-----------------------
Παραπονιέσαι ότι δεν τους αντέχεις
και θέλεις να κρατήσεις απόσταση από τα πράγματα.
Όμως θα ‘ναι σαν να κρατάς απόσταση
από την ίδια σου τη ζωή.

Γιατί όταν σου κλέβουν το ποδήλατο
αναζητάς τους δράστες
ενώ όταν σου κλέβουν τη ζωή σιωπάς;

Ποιητική συλλογή όπου κάθε ποίημα μου φάνηκε ιδιαίτερο. Το σίγουρο είναι ότι η Ξηρογιάννη έκανε τη διαφορά ανεβάζοντας τον πήχη πολύ ψηλά πρωτίστως για τον εαυτό της αλλά και για όλους μας που καταπιανόμαστε με την τέχνη της ποίησης.

* Η Χρύσα Μαστοροδήμου είναι ποιήτρια και εκπαιδευτικός. Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Κλειδιά στο τραπέζι» από τις εκδόσεις Οδός Πανός.

Tavola delle Materie νέο project από τη Mariangela Guatteri

Αγαπητοί φίλοι και φίλες
λέγομαι Γεωργία Τσουδερού, Ιταλο-Ελληνίδα και υπεύθυνη του διαπολιτισμικού
προγράμματος Labirinto: Culture e Civilta’ Mediterranee,www . labirintoculturacivilta . org . Πρόσφατα ξεκίνησε η συνεργασία μας με τις δίγλωσσες εκδόσεις Benway Series, https://benwayseries.wordpress.com/ στην Ιταλία.
Οι επιμελητές των εκδόσεων Μariangela Guatteri, Michele ZaCarano και Giulio Marzaioli δραστηριοποιούνται στο πεδίο της πειραματικής γραφής, μιας σύνθετης κατεύθυνσης στη σύγχρονη λογοτεχνία που συνενώνει τη χρήση της γλώσσας και την νοηματοδότησή της με τις αναπαραστασιακές τέχνες, τις ψηφιακές τεχνολογίες και τις αισθητηριακές εμπειρίες. Το αποτέλεσμα συμπυκνώνεται στο αισθητικό προȉόν των εκδόσεων.
Επικοινωνώ μαζί σας για να σας παρουσιάσω το πρώτο Ιταλο-Ελληνικό Φυλλάδιο από τη σειρά Benway Series [φωτο, εξώφυλλο]. Πρόκειται για την μετάφραση του εκδοτικού πρότζεκτ της συγγραφέος Mariangela Guatteri, Tavola delle Materie [Πίνακας των υλικών] που παρουσιάστηκε πρόσφατα στην Αθήνα. Η παρουσίαση της μετάφρασης έγινε τον Μάιο στους χώρους του καλλιτεχνικού Οργανισμού TAF-theartfoundation υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων στα πλαίσια
των πολιτισμικών δράσεων για την επιλογή της Ελληνικής πόλης ως Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Βιβλίου 2018 [φωτο, παρουσίαση].
Το κείμενο Tavola delle Materie αφηγείται την ιστορία των έντυπων εκδόσεων από τα πρώτα υλικά των ξύλινων πινακίδων έως την τυπογραφική εργασία στη νεότερη εποχή. Η εξέλιξη περιλαμβάνει την ανάδειξη του χειρωνακτικού επαγγέλματος του συγγραφέα ως μια σημαντική στιγμή στην πολιτισμική ιστορία. Το κείμενο δεν ακολουθεί την γραμμική αφήγηση των ιστορικών γεγονότων, δεν διεκδικεί την ιστορική εξιστόρηση των γεγονότων. Το κείμενο της Mariangela Guatteri αποδομεί ηθελημένα τη σειριακή κατανόηση της αφήγησης δημιουργώντας ένα ψηφιδωτό εικόνων, λέξεων
και νοημάτων που απευθύνει στον αναγνώστη. Η ανάγνωση αποκτά την αισθητηριακή βαρύτητα των συμβόλων και των σημασιών του κειμένου. Τα κεφαλαία αναιρούνται, τα οπτικά σύμβολα αναπαριστούν άμεσα το νόημά τους στην ανάγνωση.
Ακολουθούν ενδεικτικά αποσπάσματα από τις εισαγωγικές, τις ενδιάμεσες και τις τελικές παραγράφους του βιβλίου:
Ο πίνακας των υλικών
οι πρώτοι είχαν τη μορφή ξύλινης πλάκας ή πινάκων, sepher, axons.
Στη συνέχεια από κερί, και μετέπειτα με δέρμα· έγινε γνωστή η χρήση του μόλυβδου,της πίσας, του μεταξιού, του κέρατος, του χαρτιού.
η εξοικονόμιση εσωτερικού χώρου, η διάταξη των σημείων σε γραμμές, στήλες,.
1
οι σημειώσεις,στο περιθώριο ή στο υποσέλιδο. συνήθως με περισσότερα σημάδια. από τον διορθωτή.
τα αρχικά γράμματα με τη μορφή σχεδίων, διακοσμημένα τα τελικά για το ανάγλυφο τύπωμα της λέξης \nis συχνά αλείφεται με λάδι από κέδρο,μερικές σκλήθρες κέδρου.
esto fortis
§
[…]
Mέρη των φυτών, φύλλα από φοινικόδεντρα.φλούδες.τρίμματα φλαμουριάς. δέρματα. μόλυβδος,ακατέργαστες πέτρες· τα 24 γράμματα της αλφαβήτου. τα διάφορα λήμματα,τα άνθη, τα 120 κηρύγματα, οι καρποί.
δεν είναι δυνατό να μετρηθούν εβδομήντα χιλιάδες κεφάλια, και σε κάθε κεφάλι εβδομήντα χιλιάδες στόματα και σε κάθε στόμα εβδομήντα χιλιάδες γλώσσσες, και σε κάθε γλώσσα εβδομήντα χιλιάδες ιδιόλεκτοι,τριάντα χρόνια. πενήντα χρόνια.ολοκαίνουργια στοιχεία γεωμετρίας.
η φύση όλων των ασθενειών και η θεραπεία τους.ένα σύστημα της ιατρικής και των εμπορικών αγαθών·το εγκώμιο ενός όνου,ενός ψύλλου ή της σκιάς, της τρέλλας ή της οκνηρίας, της οινογνωσίας, της τέχνης του έρωτα ή για την προετοιμασία των εδεσμάτων·η χρήση και η κατάχρηση των χρυσών οπλών, των παπουτσιών,στα γάντια·η χρήση, η κατάχρηση, οι προσθήκες, οι ενώσεις, τα ετερόκλητα γάντια.
§
[...]
το έσχατο είναι το κλειδί του πρώτιστου.επιδεικνύει τη δύναμή του.
ένας αριθμός που ευθύνεται για τη σύνδεση ανάμεσα στην πολλαπλότητα και στη μείξη.η πολλαπλότητα είναι η μόνη βεβαιότητα ενάντια στην ολική απώλεια και στην ολική κατασταστροφή.είναι αυτή που διατήρησε τις κατάρες,τους θυμούς, το ζήλο, τις σφαγές.τη σταθερότητα και την καινοτομία.την ακρίβεια.όλα ό,σα πρέπει αναγκαστικά να αναδημιουργήσουμε,το σχέδιο, τα σημεία. η διάταξη
[...]
όποιο και αν είναι το υλικό απαιτείται να ενώσουμε τα διάφορα μέλη·όχι για να δημιουργήσουμε μια ενότητα αλλά για να διατηρήσουμε τη καταγωγή της βιβλιοδεσίας.
η ελαφρύτητα και η σπουδή, το σχήμα που χρησιμοποιούμε, η πρώτη παρέμβαση, τα περιτυλίγουμε, αρχίζοντας από το πρώτο μέλος, ο τακτικός αριθμός.τα υλικά συγκολλούνται μεταξύ τους. Τα κολλάμε, τα σταθεροποιούμε στο τυπογραφείο.μια μικρή αυλακιά για να τα στερεώσουμε. τα λυγίζουμε προς τα πίσω.προσθέτουμε μια κοφτερή χάραξη.παρόμοια στο πιεστήριο, χαρακιές για το
στοίβαγμα, ή για τη συγκόλλησή τους.»
___________________________________________________________________________
→Λίγα λόγια για τη συγγραφέα: η Mariangela Guatteri εργάστηκε για πολλά χρόνια ως προγραμματιστής πληροφοριακών προγραμμάτων ασκώντας παράλληλα συγγραφική δράση. Τα συγγραφικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στην πειραματική συνύπαρξη της γλώσσας με ασημικές μορφές έκφρασης όπως για παράδειγμα τα οπτικά σημεία, τα σύμβολα και τα pixel. Κείμενά της έχουν φιλοξενηθεί σε διάφορα λογοτεχνικά και εικαστικά περιοδικά , το Gammm, Nazione Indiana, versodove,κ.ά. Ανάμεσα στα έργα της αναφέρουμε το Τavola delle materie [εκδ.diy;erx:2012],Il secondo nome [εκδ.Arcipelago:2013], Nuovo soggettario[εκδ. diyCerx:2011] κ.ά. H ποιητική συλλογή με τίτλο, Stati d’assedio [Αnterem:2011] έλαβε το βραβείο Lorenzo Montano. Είναι επιμελήτρια με τον Michele ZaCarano και τον Giulio Marzaioli των δίγλωσσων εκδόσεων Benway Series.
→Λίγα λόγια για τη μεταφράστρια: H υποφαινόμενη, Γεωργία Τσουδερού είναι δίγλωσση στα Ελληνικά και στα Ιταλικά και Υποψήφια Διδάκτορας Συγκριτικής Λογοτεχνίας στη Σχολή Ανθρωπιστικών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Υπήρξε υπότροφος Erasmus στο Τμήμα Ιταλικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Φλωρεντίας. Γνωρίζει Αγγλικά, Γαλλικά , λιγότερα Γερμανικά και είναι αρχάρια στα Εβραȉκά. Τα γνωσιακά και ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τη γλώσσα, τη φιλοσοφία της σκέψης και τη νοηματοδότηση των εκφραστικών μέσων.
Oι εκδόσεις Benway Series είναι διαθέσιμες για τους Ελληνες αναγνώστες στο TAF και στο διεθνές βιβλιοπωλείο Polyglot στην Αθήνα.
Ευχαριστώ,
Γεωργία Τσουδερού
Benway Series 

Η Ασημίνα Ξηρογιάννη με την ποίηση για γούρι

Του Δήμου Χλωπτσιούδη (αναδημοσίευση από το vivlio.net)

Ασημίνα Ξηρογιάννη
Γαβριηλίδης
ISBN: 978-960-576-651-1

Η ποίηση της Ασημίνας Ξηρογιάννη διακρίνεται από τις συχνές μεταστροφές του ύφους και κυρίως της φόρμας της. Ενώ το 2013, σε μία κορυφαία δημιουργική πνοή, με τη συλλογή «εποχή μου είναι η ποίηση»[1] μετατρέπει την ποίηση περί ποιητικής σε κοινωνική ποίηση αποτυπώνοντας με εξωστρέφεια σε ολιγόστιχες συνθέσεις τη μαυρίλα των χαλεπών καιρών της κρίσης, το 2015 με το υβριδικό «23 μέρες»[2] αλλάζει φόρμα και ύφος σε έναν συνδυασμό ποίησης και εσωστρεφούς νουβέλας. Η νέα της ποιητική συλλογή «λίγη φθορά για γούρι» (Γαβριηλίδης, 2017) συνεχίζει την πορεία της εσωτερικότητας στα βάθη του συναισθηματικού κόσμου.

Παρά τις χαρακτηριστικές διαφορές όμως στη θεματική και τη φόρμα, η Ξηρογιάννη έχει διαμορφώσει ένα προσωπικό ύφος. Χαρακτηριστικό της έκφρασής της είναι ψευδοδιαλογικό β’  ενικό που κυριαρχεί στη στιχουργία της, άλλοτε σε προστακτική έγκλιση (επειδή ήμασταν εμείς, δική σου) κι ενίοτε σε υποτακτική (πού, σύγκριση) δίνοντας έτσι διαλογική κίνηση στην στιχουργική της. Συχνά βέβαια το β’  πρόσωπο λειτουργεί ως ένας ψευδής χαρακτήρας πίσω από το προσωπείο του οποίου κρύβεται το ποιητικό εγώ (πού, εσύ, απλή αριθμητική, δική σου). Αλλά και το πρωτοενικό υποκείμενο είναι συχνά μυθοπλαστικό/υποκριτικό, χωρίς να ταυτίζεται με την ίδια την ποιήτρια.

Τούτες όμως οι συνεχείς εναλλαγές από το "υποκριτικό" εγώ στο "υποκριτικό" εσύ (πού, όμως εμείς) μαζί ενίοτε και με ένα α΄ πληθυντικό διαμορφώνουν ένα σκηνικό ύφος. Το θεατρικό ύφος εκτός από τους παραπάνω λανθάνοντες διαλόγους υποστηρίζουν και οι ερωτήσεις (με τον τρόπο του Μπρεχτ, πού, στο όνομα του έρωτα, φόβος) με τις διαλογικές αποστροφές (με τον τρόπο του Μπρεχτ, φόβος). Και την ίδια στιγμή ένας δραματικός λυρισμός διαχέεται στη στιχουργική της που δομείται στην προφορικότητα. Το λιτό ύφος και η οικεία γλώσσα σε συνδυασμό με το εξομολογητικό ύφος («κυτταρική μέθη») διαμορφώνουν μία θεατρική ποιητική με στοιχεία ρομαντισμού.

Οι αντιθέσεις (με τον τρόπο του Μπρεχτ) διαμορφώνουν ένα ύφος μελαγχολικό που ισορροπεί με το διαλογικό στυλ. "Μικρές" αρνήσεις (στο όνομα του έρωτα, ένα γράμμα) στα θέλω του ποιητικού εγώ προσδίδουν μία αίσθηση θλίψης. Είναι οι καθημερινές απογοητεύσεις της συμβίωσης, της ίδιας της ζωής (φόβος, ένα γράμμα, μ’ αφήνεις να μιλάω μόνη μου) που με πάθος αγωνιά το ποιητικό υποκείμενο να ξεπεράσει (ο λύκος μου, σύγκριση, απλή αριθμητική).

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το πώς η ποίηση και οι λέξεις εισέρχονται στην ποιητική της ως μέρος μίας διασπασμένης θεματικής (τα βράδια, ένα γράμμα, ένα ποίημα που ζητά να του δοθεί υπόσταση, μ’ αφήνεις να μιλάω μόνη μου, η γοργόνα και ο βασιλιάς). Βέβαια όλη η ενότητα «μπρος στο αρχικό ερέθισμα» είναι αφιερωμένη στην ίδια την ποίηση. Αν και η ποιητική αυτοαναφορικότητα είναι εσωστρεφής, στην περίπτωση της Ξηρογιάννη είναι μία στάση στην πορεία περί ποιητικής που χάραξε από το 2013. Άλλωστε, και οι «23 μέρες» είναι στην ουσία η γένεσις της ποίησης.

Το γνώριμο πιο διαλογικό ύφος και το α΄ και β΄ ενικά γραμματικά πρόσωπα μέσα στο σκηνικό πλαίσιο εμφανίζονται σε όλη την ενότητα. Είναι ακριβώς σαν τον διάλογο του ποιητικού με το βίωμα, σαν ένας επίλογος που δίνει το ερέθισμα στην ποιητική έμπνευση (η αρχή του ποιήματος ή ποιητικής στίγμα, σχεδόν μαγικό, στοιχεία ποιητικής, μοιραία συνάντηση, η ποιήτρια, τα καλύτερα ποιήματα, ένα ποίημα για μένα). Επίκεντρο της ενότητας είναι οι ίδιες οι λέξεις (λέξεις, για να γράψεις ποίηση, αθώων λογοκλοπών εγκώμιον, περιμένοντας το ποίημα).

Η τρίτη, ωστόσο, ενότητα της συλλογής, αποκαλύπτει την ποιητική ωριμότητα της Ξηρογιάννη καθώς γίνεται υπαρξιακή με μία ελεγχόμενη εξωστρέφεια («ονείρων γειωμένη νάρκη»), αλλά πάντα με επίκεντρο το ποιητικό εγώ που ταυτίζεται με την ποιήτρια (παιχνίδι).

Πειραματίζεται με αφηρημένες έννοιες προσωποποιώντας τις (η ενοχή, απόγνωση, μοίρα) μέσα από το βίωμα που το μετατρέπει σε αναζήτηση για το άτομο και το μέλλον (περιμένοντας μωρό, Αριάδνη, ονοματοθεσία, ανοιχτοί λογαριασμοί, βαθιά γνώση). Επεξεργάζεται παραμύθια (πικρή ιστορία) και φέρνει στην επιφάνεια υπαρξιακές αγωνίες από το βυθό του ψυχισμού της, ενώ συχνά μία ποιητική ειρωνεία εξάγεται (σκηνή από τη ραψωδία Ζ της Ιλιάδας, έτσι είναι τα ποιήματα), αν και η ειρωνεία εντοπίζεται σε όλη τη συλλογή (φόβος, ένα γράμμα, Καβάφης, αθώων λογοκλοπών εγκώμιον).

Παρά την εσωστρέφεια που ελλοχεύει στην ποίηση περί ποιητικής, η Ξηρογιάννη την αξιοποιεί ως μέσο εξωτερίκευσης υπαρξιακών αγωνιών και ατομικού ψυχισμού. Και τούτο αποτελεί μία διαχρονική σταθερά στο ποιητικό της έργο, παράλληλα με τον θεατρικό χαρακτήρα και τη σκηνική ζωντάνια των συνθέσεών της. Το βίωμα συνδέεται με την ποιητική, η ψυχολογία με τις λέξεις και τους στίχους και τα πρόσωπα συμπλέκονται σε μία –ολιγάνθρωπη μεν, μα– έντονα διαλογική ποιητική σκηνή.

______________
[1] βλ. Δήμος Χλωπτσιούδης, Όταν τα ποιήματα για την ποίηση είναι ποιήματα για την κοινωνία, κριτική για την συλλογή «εποχή μου είναι η ποίηση» (Γαβριηλίδης, 2013), τοβιβλίο.
[2] βλ. Δήμος Χλωπτσιούδης, Η γέννηση της ποίησης σε "23 ημέρες", κριτική για την συλλογή «23 ημέρες» (Γαβριηλίδης, 2015), τοβιβλίο.

Ποίηση :η αλχημεία του εξπρεσιονισμού ένα προοίμιο για το Νίκο Σφαμένο

 Γράφει η Εύη Πλατίτσα

                                                                               οι λέξεις πρώτη φορά δεν είναι πληγή

                                                                                (Άγνωστοι τόποι , Νίκος Σφαμένος)

   Η ποίηση είναι εξ ορισμού εξπρεσιονιστική .Ένας εξπρεσιονιστής "επιθυμεί να εκφράσει πάνω απ' όλα τον εαυτό του" σύμφωνα με τον Τσέχο θεωρητικό τέχνης Antonin Matejcek και να μεταστοιχειώσει την εμπειρική πραγματικότητα σε ατομική εμπειρία. Το θαυμαστό έγκειται ακριβώς εδώ : αν και οι εντυπώσεις ή οι παρορμήσεις ξεκινούν από την εξωτερική πραγματικότητα , εσωτερικοποιούνται τόσο παράδοξα ώστε τα δεδομένα της πραγματικότητας αναδιατάσσονται και συχνά παραμορφώνται με δεξιοτεχνία. Η φαντασία είναι η συνεκτική και ανατρεπτική δύναμη που μετατρέπει τα μηνύματα των αισθήσεων σε λεκτικά θραύσματα που ενοποιούνται σχεδόν ανεπαίσθητα και απροσδόκητα .Το Παν συνδέεται με το Παν και τα θραύσματα της ατομικής εμπειρίας ενοποιούνται και επανενώνονται  μέσω των λεκτικών βλεμμάτων. Γιατί η ποίηση δε στερείται οπτικής φαντασίας. Ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι δε βλέπει τη Φεγγαροντυμένη στη σολωμική ποίηση ή τη Βεατρίκη στη Θεία Κωμωδία;

   Οι ποιητές ,λοιπόν , είναι οι αλχημιστές του εξπρεσιονισμού. Όπως οι ζωγράφοι , έτσι και οι ποιητές επικοινωνούν με τις αισθήσεις με  όσα βρίσκονται γύρω τους .Γι' αυτό η ποίηση  είναι πάντα εκκοσμικευμένη και αυστηρά δεμένη με το σώμα .Είναι ένα πνεύμα σωματοποιημένο με μυρωδιές , μνήμη και ονόματα., εκείνα τα αόρατα περιγράμματα των  εντυπώσεων μετά από μια ερωτική συνάντηση , τα τιτιβίσματα των πουλιών πριν την καταιγίδα, αυτό που μας διαπερνά , αλλά είναι απερίγραπτο. Ο αόρατος χώρος ανάμεσα στον ήλιο και τα σύννεφα ,ο χώρος ανάμεσα στην ανάσα και την παλάμη , όσα θα μπορούσαν να ειπωθούν και δεν ειπώθηκαν.

   Ο λεκτικός εξπρεσιονισμός της ποιητικής δημιουργίας είναι κατεξοχήν αναπαραγωγική διαδικασία ,διαρκής κυοφορία  και γέννα .Το μοτίβο της νεκρής φύσης δεν υπάρχει , αλλά οπωσδήποτε υπονοείται  στην ποίηση . Γι' αυτό η ποίηση μιμείται το θάνατο .Ο Γκέοργκ Μπίχνερ το είπε πολύ ωραία :"Ο θάνατος μιμείται τη γέννα , όταν πεθαίνουμε , είμαστε γυμνοί και αβοήθητοι σα νεογέννητα παιδιά"[1]. Με την αμηχανία της γύμνιας του νεογέννητου ή των πρωτοπλάστων συλλαμβάνουμε τα στιγμιότυπα των λεκτικών εντυπώσεων που αναδιαμορφώνονται διαρκώς χωρίς τη δέσμευση της εικόνας ,που είναι απαραίτητη συνθήκη στη ζωγραφική. Η ακινησία  και η στατική ομορφιά  που χαρακτηρίζει τις νεκρές φύσεις υπάρχουν  μόνο ως συνειδητές επιλογές του ποιητή ή του αναγνώστη .

   Ακριβώς , επειδή οι ποιητές δεν ερωτοτροπούν με το θάνατο ,όπως οι περισσότεροι από μακριά , αλλά αξιώνουν να τον γεύονται διαισθητικά ,ένας από τους βασικούς προορισμούς της ποίησης είναι αυτός που διατυπώθηκε με αφοπλιστική ευθύτητα και ειλικρίνεια από τους πρωτεργάτες του γερμανικού εξπρεσιονισμού της Νέας  Λέσχης  Kurt Hiller και Jakob van Hoddis: ορκίστηκαν να μην μένουν πλέον απαθείς απέναντι στις βλασφημίες της εποχής και να εκδηλώνουν την αηδία τους απέναντι σε κάθε κατεστημένη καλλιτεχνική και επιστημονική δημιουργία αφενός και τον θαυμασμό τους για κάθε μοναχικό πνεύμα αφετέρου [2]. Και ευτυχώς που

"σε πείσμα των καιρών

κάποιοι άναψαν μια μικρή φλόγα

με σκισμένα ρούχα και λιωμένα πρόσωπα

βάδισαν στα υπόγεια

εκείνοι προχώρησαν

προχώρησαν

όταν όλα γύρω τους έλεγαν

μείνε

εκεί "  [3]

       

ανοιξιάτικο βράδυ [4]

το πλοίο ζεσταίνει τις μηχανές του

και συ κάθεσαι σε ένα ξεθωριασμένο παγκάκι

χωρίς μνήμη

μαγικό ραβδί

ταλέντο

σύννεφα και οι πρώτες ψιχάλες

τα ζευγάρια επιταχύνουν το βήμα και σε λίγο δεν μένει

κανείς

τα σκυλιά κρύβονται στα φορτηγά

τα σκυλιά κάτι ξέρουν

κάτι μαγικό που δεν ξέρουμε εμείς

η βροχή δυναμώνει

μια πεταμένη εφημερίδα

«όλα τα μυστικά μιας πετυχημένης καριέρας»

χαμογελάς

στο παγκάκι λέξεις αιώνιας αγάπης

οι επιβάτες κοιτάνε απ' τα θολά παραθύρια

τα σκυλιά κοιτάνε θέλοντας κάτι να πουν

τυλίγεσαι στη μουσκεμένη ζακέτα σου

βραδιάζει

κρατήσου φίλε

ξεκινάς για τη κάμαρα σου

διασχίζοντας τα ίδια σκονισμένα φώτα

ενώ

οι σκιές τραγουδάνε

τα παιδιά ονειρεύονται κοιτάζοντας τη βροχή

το πλοίο ζεσταίνει τις μηχανές του

και συ δεν είσαι μέσα

λέξεις μαχαίρια

άγιες

ανέγγιχτες

ταξιδεύουν στον ορίζοντα

ελεύθερες

όμως εγώ

ΣΙΝΙΑΛΑ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ [5]

Τρένα που γυρίσαν

άδεια τις αυγές

ποιητές

πως μπορεί να κινούμαστε χωρίς να νιώθουμε

αγγίζουμε χωρίς να αισθανόμαστε

τρέμουμε

δώσε μου ένα αστέρι και μια ανάσα ουρανού

ένα κομμάτι ηλιαχτίδας και μια πηγή

πόλεις θηρία

παράξενα πλάσματα ενός άφαντου θεού

τι γυρεύουν σε μια μαύρη γυάλα

πως γίνεται να ανασαίνουμε

δίχως να υπάρχουμε

δώσε μου ένα αστέρι και μια ανάσα ουρανού

τώρα

τώρα

πριν προλάβω

και τ’ ανακαλύψω μόνος μου

Μια μεγάλη νύχτα   [6]

«Δεν υπάρχει διέξοδος» , είπε

«μας είπαν για την αγάπη , μας

μιλήσανε για την ελπίδα , δεν

υπάρχει διέξοδος».

«ας πιούμε» , απάντησα

«και πως θα γίνει ;»

«ας πιούμε».

«γράφεις όμως».

«ναι αλλά δε βοηθάει».

«το βλέπω στα πρόσωπά τους,

στα νεκρά βλέμματά τους ,

ολόκληρη η ιστορία του

ανθρωπίνου γένους βρωμάει».

Άδειασα το μπουκάλι μου.

Βγήκα στο μπαλκόνι .

Κορναρίσματα

συζυγικοί καυγάδες

μυρωδιά γυναικείου αρώματος .

Ένας αλήτης πέρα παραμιλούσε.

Ο κόσμος υπήρχε για πολλά χρόνια .

«Όσο πάει φίλε»

Θα ’ταν άλλη μια μεγάλη νύχτα .

Κρατήθηκα γερά στα κάγκελα και

χαμογέλασα

  

[1] Γκέοργκ Μπίχνερ ,"Ο θάνατος του Δαντόν", μτφρ Γιώργος Δεπάστας, εκδ.ΝΕΦΕΛΗ,2011

[2] από άρθρο στην εφημ.Αυγή: Ιωάννα Αβραμίδου ,"Εξπρεσιονισμός σε εργατικό φόντο" (ημερομηνία δημοσίευσης 28/02/2010)

[3] Νίκος Σφαμένος , Ποίηση -ΑΝΘΙΣΜΕΝΕΣ ΝΥΧΤΕΣ

[4] Νίκος Σφαμένος , ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΤΗΚΑΝ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΒΡΟΜΙΚΟ ΦΩΣ

[5] Νίκος Σφαμένος , ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΒΑΛΣ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

[6] Νίκος Σφαμένος , ΟΡΓΗ ΚΑΙ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΝΕΚΡΩΝ